Djokovic sau Thượng Hải: cú giao bóng lớn, lịch trình dày và cửa hẹp đến Turin

Tỷ số chỉ có một dòng: 4-6, 3-6. Không tiebreak, không set ba, không một khoảnh khắc nào để khán đài trung tâm Thượng Hải níu lại. Ngày 9 tháng 10, Novak Djokovic rời ATP 1000 Thượng Hải ngay ở vòng hai, sau một trận đấu mà tay vợt người Serbia gần như không tạo được sức ép nào lên game giao bóng đối phương. Người đi tiếp là Hubert Hurkacz, xếp hạng 34 thế giới. Sáng hôm sau, các tiêu đề gọi đó là một cú sốc. Tôi ngồi lại, tua chậm từng game. Điều tôi muốn hiểu không phải là bằng cách nào Djokovic thua, mà là vì sao một kết quả như thế lại được đóng khung là bất ngờ. Cảm giác của khán đài và sự thật của trận đấu thường lệch nhau đúng bằng khoảng cách giữa cái tên và con số. Để đọc đúng trận này, phải đặt nó vào lịch thi đấu. Ngày 6 tháng 10, sáu ngày trước đó, Djokovic vô địch China Open ở Bắc Kinh — danh hiệu ATP 500, 500 điểm, và theo các bản tin, là danh hiệu thứ 102 trong sự nghiệp. Ba ngày sau khi nâng cúp, anh bước vào vòng hai Thượng Hải. Giữa hai giải là chuyến bay, việc đổi múi giờ, và cú chuyển từ trạng thái đỉnh cao sang trạng thái phải làm lại từ đầu. Phía bên kia lưới là Hurkacz, mẫu tay vợt giao bóng lớn, lấy giao bóng và cú thuận tay làm vũ khí. Trên mặt sân cứng ngoài trời tốc độ trung bình nhanh của Thượng Hải, đó là hồ sơ lý tưởng để tạo ra một thế trận mà người cầm giao bóng nắm gần như toàn bộ quyền quyết định. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi qua nhiều mùa giải, người chịu áp lực trong thế trận ấy không phải tay giao bóng lớn, mà là người đứng bên kia, người phải trả giao bóng ở đẳng cấp cao nhất chỉ để giữ mình trong set. Khi cú giao bóng đi vào, người trả bóng không có quyền chọn nhịp. Anh ta chỉ có quyền phản ứng. Đây là chỗ tôi cần nói rõ về phong cách của Djokovic, bởi nó giải thích gần như toàn bộ trận đấu. Mô hình chơi của anh xây trên ba trụ: trả giao bóng, đổi hướng bóng, và tỷ lệ lỗi tự đánh hỏng thấp. Đây là mô hình bền bỉ nhất trong quần vợt hiện đại trước sức ép của tuổi tác, bởi nó dựa vào khả năng đọc trận đấu nhiều hơn là tốc độ chân. Đọc trận đấu là phẩm chất suy giảm chậm nhất. Đó là lý do một tay vợt 39 tuổi vẫn có thể vô địch một giải 500, rồi thua ngay tuần sau. Nhưng có một mặt trái. Mô hình ấy không sụp đổ theo tuổi — nó co lại. Biên độ chịu lỗi hẹp dần. Ở thời đỉnh cao, Djokovic có thể trả giao bóng không tốt trong hai game đầu, rồi vẫn xoay chuyển set bằng một khoảnh khắc. Bây giờ, khi đối thủ là một tay giao bóng lớn trên sân nhanh, trận đấu có thể kết thúc trước khi game trả giao bóng của anh kịp hoạt động. Tỷ số 4-6, 3-6 gần như nói đúng điều đó: gần như không có break point thật sự, tức là gần như không có đòn bẩy để xoay chuyển. Có một yếu tố kỹ thuật cụ thể tôi muốn gọi tên: tốc độ bước chân đầu tiên khi trả giao bóng. Đây là phẩm chất chịu tuổi tác rõ nhất trong toàn bộ kỹ năng của Djokovic. Anh vẫn đọc được hướng bóng, nhưng bước chân đầu tiên đưa anh tới điểm tiếp xúc không còn nhanh như trước. Với một tay giao bóng lớn, khoảng chênh đó là tất cả. Một milimet thay đổi số phận một trận đấu; tôi đã học cách sống chung với điều đó. Và đây là điều tôi từng viết, và vẫn đúng trong quần vợt: có những lỗi việt vị không ai nhìn thấy, nhưng máy quay thì không bao giờ chớp mắt. Trong môn này, chiếc máy quay ấy là bảng thống kê điểm giao bóng. Một tay trả bóng không tạo được điểm nào trên game giao bóng đối phương thì không có cửa thắng. Điều đáng chú ý là hướng chuyển dịch. Cuối sự nghiệp, Djokovic đã thêm hai yếu tố anh không sở hữu ở thời trẻ: giao bóng hiệu quả hơn và đánh bóng phẳng, chính xác hơn. Anh đang chuyển từ mô hình trả bóng và phòng ngự sang mô hình giao bóng và kết thúc điểm sớm. Vấn đề là sự chuyển dịch ấy diễn ra chậm hơn tốc độ suy giảm của phần còn lại. Nhưng tôi muốn dừng lại ở chữ sốc, bởi nó là chỗ phân tích thường bị cảm xúc dẫn dắt. Một tay vợt hạng 11 thế giới thua một tay vợt hạng 34 trên sân nhanh — về mặt thống kê, đó là kết quả bình thường. Cái khiến nó thành sốc không phải trình độ hiện tại, mà là cái tên. Djokovic là nhà vô địch 24 Grand Slam, cựu số một thế giới. Khi định kiến về cái tên mạnh hơn dữ liệu về phong độ, chúng ta gọi một trận thua bình thường là bi kịch. Nhìn vào lịch thi đấu, càng khó gọi đó là sốc. Vô địch một giải 500 ngày 6 tháng 10 rồi đánh một giải 1000 ngày 9 tháng 10 — ba ngày, đã tính cả di chuyển — là lịch trình hung hãn với bất kỳ tay vợt nào, và gần như không tưởng với người 39 tuổi. Việc Djokovic chỉ chơi Paris Masters trong số các giải chính thức còn lại cho thấy anh và đội ngũ đã chọn một chiến lược: dồn nguồn lực cho một cú đánh lớn. Điểm đáng bàn nhất nằm ở lịch trình. Giữa Thượng Hải và Paris Masters là Six Kings Slam, giải biểu diễn tại Saudi Arabia từ ngày 21 đến 24 tháng 10, không tính điểm, không thuộc hệ thống chính thức. Đặt một giải biểu diễn ngay trước Masters 1000 cuối cùng của mùa — nơi quyết định suất dự ATP Finals — là căng thẳng thật sự giữa giá trị thương mại và giá trị thi đấu. Tôi không phán xét lựa chọn đó; tôi chỉ nói nó tồn tại. Vậy Djokovic còn cửa nào đến Turin? Với vị trí hiện tại và chỉ còn Paris Masters (2-8 tháng 11) là giải chính thức, con đường gần như buộc phải đi qua một kết quả sâu ở Paris, cộng với việc các đối thủ trực tiếp thi đấu dưới phong độ ở ATP Finals (15-22 tháng 11). Đó là bài toán xác suất thấp, và cả anh lẫn đội ngũ có lẽ đều biết. Điều tôi giữ lại sau Thượng Hải không phải một kết luận, mà một câu hỏi về cách chúng ta đọc sự nghiệp của một huyền thoại khi nó bước vào đoạn cuối. Sai lầm lớn nhất không phải là cầm còi, mà là không dám nhận tiếng còi của mình. Với Djokovic, tiếng còi ấy có thể là thời gian.