Việt Nam và Thái Lan: Chuỗi 27 trận bất bại và sự thật chưa kể từ sân cỏ Bandung

Trong phòng biên tập của tôi, tôi vẫn giữ một đoạn băng cũ. Đó là buổi chiều tháng Chín tại Bandung, khi tôi đứng bên đường biên và nhìn thấy một cầu thủ trẻ người Việt gốc châu Âu bước vào sân với đôi mắt của người vừa nhận ra mình không còn là khách lạ. Williams Minh Hoang vào thay, và chỉ vài phút sau, đường chuyền của cậu đặt bóng vào chân Đình Bắc. Một khoảnh khắc nhỏ, không được ghi vào bảng tỷ số, nhưng với tôi, nó quan trọng hơn tất cả các con số về chuỗi 27 trận bất bại mà báo chí đang nhắc đến mỗi ngày.

Đó là lý do tôi ngồi xuống viết bài này trước khi trận đấu diễn ra, chứ không phải sau khi tỷ số đã an bài. Bởi vì bóng đá không nằm ở kết quả. Nó nằm ở những khoảnh khắc chuẩn bị cho kết quả. Và khoảnh khắc chuẩn bị ấy, với đội tuyển Việt Nam của Kim Sang Sik, đang chứa đựng nhiều điều đáng nói hơn cả bảng tỷ số.

Việt Nam bước vào trận gặp Thái Lan với tư cách đội đương kim vô địch khu vực, sở hữu chuỗi 27 trận bất bại dưới triều đại Kim Sang Sik: 23 thắng, 4 hòa. Con số ấy đẹp như một bản nhạc, nhưng tôi đã đủ già để biết rằng những con số đẹp thường che giấu những khoảng lặng không ai muốn nghe. Trận mở màn thắng Philippines 1-0 là một kết quả mỏng manh, và trong bóng đá, một chiến thắng sát nút không bao giờ kể hết câu chuyện về một đội bóng. Nó chỉ kể cho bạn phần nổi của tảng băng.

Bối cảnh của trận đấu này không chỉ là một trận vòng bảng. Đây là trận quyết định ngôi đầu bảng B, nơi kết quả sẽ định hình toàn bộ đường đi tiếp theo của giải. Việt Nam và Thái Lan từ lâu vẫn là hai cực của bóng đá Đông Nam Á, và mỗi lần họ gặp nhau, ký ức tập thể của cả một vùng lại bị khuấy động.

Thái Lan đến với trận đấu này như một con thú bị thương. Họ đã thua Việt Nam trong trận chung kết ASEAN Cup gần nhất, và theo tờ Siam Sport, truyền thông nước này đang cảnh báo người hâm mộ về sự ổn định đáng nể của Việt Nam. Nhưng đó không phải là sự cảnh báo của kẻ yếu. Đó là sự cảnh báo của kẻ đang chuẩn bị trả đũa. Chanathip, cái tên mà mọi hàng thủ Đông Nam Á đều phải nhớ, đã được cho nghỉ ngơi dành riêng cho trận đấu này. Đó là một tín hiệu chiến thuật, không phải một sự trùng hợp.

Kim Sang Sik nói về kế hoạch của ông bằng một sự bình tĩnh đến lạnh người. Ông sẽ khóa đội hình trong hiệp một, kiểm soát cực kỳ, rồi bùng nổ sau giờ nghỉ. Tận dụng khoảng trống phía sau hàng phòng ngự đối phương, đó là câu ông dùng. Với người viết phim tài liệu như tôi, kế hoạch ấy giống như cảnh quay dài một, rồi đột ngột cắt vào cận cảnh ở hồi hai. Nhưng kế hoạch đẹp đến mấy cũng cần người thực hiện, và đây là lúc câu chuyện trở nên đau đầu.

Xuân Son, trung phong nhập tịch, người đã ghi bàn ở trận chung kết, vắng mặt 4 đến 6 tuần. Kim Sang Sik đã công khai xin lỗi Thep Xanh Nam Định, câu lạc bộ đã mất tiền đạo chủ lực vì nghĩa vụ quốc gia. Đây là chi tiết tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút, bởi vì ít ai viết về nó. Khi một cầu thủ khoác áo đội tuyển, người ta chỉ thấy lá cờ. Người ta không thấy câu lạc bộ đã đổ bao nhiêu tiền, bao nhiêu thời gian để đưa cậu ấy đến đó. Lời xin lỗi của Kim Sang Sik không chỉ là phép lịch sự, nó thừa nhận rằng bóng đá Việt Nam đang vận hành trong một hệ thống nơi câu lạc bộ và đội tuyển chưa có cơ chế đền bù rõ ràng. Đây là một góc khuất mà các bản tin tỷ số không bao giờ chạm tới.

Nhưng mất Xuân Son mới chỉ là một phần. Quang Hải, Văn Vĩ, Thanh Chung, ba trụ cột khác, cũng ngồi ngoài. Hoàng Đức đang bỏ ngỏ. Bốn người chắc chắn vắng mặt vì chấn thương, một người còn nghi ngờ. Đây không còn là một trận đấu nữa. Đây là một cuộc kiểm tra sức chịu đựng của cả một nền bóng đá.

Và đó là lúc tôi nhìn thấy điều mà tôi tin là điểm sáng thật sự của câu chuyện này. Kim Sang Sik không hề run. Ông nói về chiều sâu đội hình. Ông gọi Hoàng Hên, Tài Lộc, Patrik Lê Giang, Adou Minh, Cao Quang Vinh, Ngô Đăng Khoa. Người hâm mộ có thể không nhớ hết những cái tên ấy, nhưng tôi thì nhớ. Bởi vì tôi đã theo dõi làng bóng đá Việt Nam đủ lâu để thấy rằng đây là lần đầu tiên một huấn luyện viên ngoại ở Đông Nam Á nói về chiều sâu đội tuyển bằng ngôn ngữ của những cái tên mang hai dòng máu, chứ không phải bằng niềm tin suông.

Về phía Thái Lan, đây là đội bóng được mô tả là có thể thắng theo nhiều cách khác nhau. Họ không chỉ có Chanathip. Họ có một hàng tiền vệ kỹ thuật, có khả năng kiểm soát bóng, và có động lực trả nợ trận chung kết. Bình luận viên Quang Huy dự đoán Việt Nam thắng 2-1, nhưng ông cũng nói Thái Lan lần này đáng gờm hơn cả trận chung kết. Tôi nghe câu đó và tôi nghĩ đến một điều khác: khi một chuyên gia đưa ra dự đoán lạc quan kèm theo một điều cảnh báo, người ta thường chỉ nhớ phần lạc quan. Đó là bản chất của ký ức tập thể.

Cơn gió Kazan năm ấy dạy tôi rằng tuổi trẻ không bao giờ lăn chậm đúng lịch. Và chuỗi 27 trận bất bại này cũng vậy. Nó không lăn theo lịch của bất kỳ ai. Nó sẽ dừng lại khi nó phải dừng, và câu hỏi duy nhất là ai sẽ là người đứng ở phía bên kia khoảnh khắc ấy.

Đây là chỗ tôi muốn đi lệch khỏi đám đông.

Chuỗi 27 trận bất bại trông như một bức tường, nhưng nó thực chất giống một mặt băng hơn. Nó láng, nó đẹp, và nó trơn trượt. Tôi đã xem 27 trận đó. Không phải trận nào cũng hoa mỹ. Trận thắng Philippines 1-0 là ví dụ. Một trận thắng sát nút có thể là dấu hiệu của một đội biết cách thắng, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của một đội đang sống bằng khoảng cách mỏng. Khi không có dữ liệu xG và PPDA được công bố, chúng ta không biết đâu là sự thật. Chúng ta chỉ biết đâu là điều chúng ta muốn tin.

Báo chí gọi đây là bài kiểm tra lớn. Tôi không thích cách đặt vấn đề ấy, bởi vì nó biến một trận đấu bóng đá thành một buổi kiểm tra phẩm giá. Áp lực không nằm ở Thái Lan. Áp lực nằm ở ký ức tập thể của người Việt, nơi mỗi lần đối đầu với Thái Lan là một lần sống lại những ký ức cũ. Và đây là điểm mù: chuỗi 27 trận bất bại không được xây dựng để chống lại Thái Lan. Nó được xây dựng để chống lại Philippines, Lào, Myanmar và những đội bóng khác trong khu vực. Thái Lan là bài kiểm tra đầu tiên thực sự.

Tôi đã bỏ lỡ một điều khi xem trận thắng Philippines. Tôi mải nhìn bảng tỷ số mà không nhìn cách hàng tiền vệ di chuyển. Và tôi tự hỏi: nếu không có Xuân Son, liệu Kim có dám đẩy đội hình lên cao và chơi tấn công kiểm soát từ đầu, hay ông buộc phải tiếp tục trung thành với kế hoạch hai giai đoạn vốn phụ thuộc vào những cầu thủ không còn ở đó?

Kế hoạch hai giai đoạn của Kim là một canh bạc được quản lý rủi ro. Nó đánh đổi sự hung hãn đầu trận để lấy quyền kiểm soát cuối trận. Nhưng khi bạn mất đi những người tạo ra khoảng trống, bạn không còn gì để kiểm soát nữa. Bạn chỉ còn một hàng thủ và một niềm tin.

Với một người 57 tuổi như tôi, điều đáng lo không phải là thua. Điều đáng lo là cách đội bóng phản ứng sau khi bị dẫn trước. Chuỗi bất bại tạo ra một loại thói quen. Thói quen chiến thắng có thể là sức mạnh. Nhưng nó cũng có thể trở thành một cái bẫy, bởi vì khi bạn chưa từng thua trong hai năm, bạn chưa từng học cách thua.

Trong thế giới không có khán giả, bóng đá chỉ còn lại tiếng thở và sự thật. Tôi đã từng ngồi trong một sân vận động trống ở Thâm Quyến, quay 240 phút chỉ có cỏ và ghế, và tôi hiểu rằng những gì còn lại sau khi tất cả ồn ào qua đi không phải là tỷ số. Đó là câu hỏi: đội bóng này thực sự là ai khi không còn chuỗi trận nào để dựa vào?

Trận đấu này sẽ kết thúc. Tỷ số sẽ được ghi vào lịch sử. Nhưng điều tôi sẽ mang theo, như một người đã từng bỏ kịch bản để bám máy theo một cơn gió, là khoảnh khắc trước tiếng còi khai cuộc. Cầu thủ đứng đó, hít thở. Không có lá cờ nào cứu được họ. Không có chuỗi trận nào chạy giúp họ. Chỉ có mặt cỏ, tiếng hát từ khán đài, và sự thật rằng bóng đá luôn bắt đầu lại từ số không, dù bạn là ai, dù bạn đã thắng bao nhiêu lần trước đó.